vrijdag 25 mei 2018

Pyke Koch bis

Zopas het nieuwe jaarboek Joris van Severen, deel 22 in de reeks, mogen ontvangen met hierin mijn geïllustreerd (in kleur) opstel over Pyke Koch (p. 85-96). Andermaal een dossier dat afgewerkt is.

donderdag 24 mei 2018

Amerikaans historicus Richard Pipes overleden

Eerder deze maand, op 17 mei, overleed op 94-jarige leeftijd, de Amerikaanse historicus Richard Pipes in Cambridge (Massachusetts). In de Vlaamse pers vonden we hierover geen gebenedijd woord.
Hij werd geboren op 11 juli 1923 in het Poolse deel van de Duitse provincie Silezië. Op 16-jarige leeftijd beleefde hij de bezetting van Warschau door Duitse militaire eenheden. Tevens het signaal voor zijn ouders, van joodse komaf, om hun heil elders te gaan zoeken. Via Italië kwam de familie in de Verenigde Staten terecht waar ze in 1943 allen tot Amerikaanse staatsburgers beëdigd werden.
Richard studeerde geschiedenis aan de Harvard universiteit waar hij later, tussen 1958 en 1996, een benoeming als professor kreeg.
Professor Pipes specialiseerde zich in de Russische geschiedenis en het communisme waarover hij zo'n twintigtal gezaghebbende boeken schreef. Hiervan werden er slechts twee in het Nederlands vertaald. Steeds betoogde hij dat het Sovjet-communisme gewoon een voortzetting was van het tsarenregime maar met andere middelen en personen. Met deze stelling kwam hij onder meer in botsing met de schrijver Alexander Solzjenitsyn, die een duidelijke breuk zag tussen beide stelsels. Ook voorspelde Pipes al in de jaren 1950 de ondergang van het Sovjet-systeem. In 1980 werd hij tot speciaal adviseur inzake de USSR van president Ronald Reagan benoemd. Pipes' gloriemoment kwam in 1991 toen de Sovjet-Unie implodeerde.

donderdag 17 mei 2018

Memoires van Hans-Peter Schwarz

Zopas tekende ik in op de te verschijnen memoires van de Duitse journalist en publicist Hans-Peter Schwarz die verleden jaar overleed. De memoires Von Adenauer zu Merkel: Lebenserinnerungen eines kritischen Zeitzeugen zullen meer dan 700 blz. tellen en verschijnen eind deze maand.
Schwarz is de verdienstelijke biograaf van onder meer Ernst Jünger ("de conservatieve anarchist"), Konrad Adenauer (in twee flinke boekdelen) en van Helmut Kohl.
Zijn laatste boek verscheen enkele maanden voor zijn heengaan en draagt als titel Die neue Völkerwanderung nach Europa: über den Verlust politischer Kontrolle und moralischer Gewissenheiten. In dat boek zette Schwarz zich scherp af tegen de migratiegolven die Duitsland in 2015 overspoelden en het "Wir schaffen das"-beleid van Merkel.

vrijdag 4 mei 2018

Uitdagingen voor de politiek biograaf

Foto ADVN
Gistermiddag vond op de Kulak in Kortrijk een colloquium plaats gewijd aan de politieke biografie. Zo'n negentig deelnemers tekenden present. Sprekers waren Luc Boeva, Dieter Vandenbroucke, Anne-Marie Mreijen, Lode Wils, Bruno Cheyns en ikzelf. Het colloquium vond plaats ter gelegenheid van de schenking van een deel van mijn archief aan het ADVN waar een fonds op mijn naam gevestigd is.
Alles, buiten de geluidsinstallatie, verliep vlot. Achteraf was er een druk bijgewoonde receptie aangeboden door het ADVN en de Kulak.

woensdag 2 mei 2018

Lutherstadt Wittenberg


Gisteravond thuisgekomen van een driedaagse uitstap naar Wittenberg (70 km ten zuiden van Berlijn), samen met mijn schoonbroer en enkele familieleden. Onderweg bezochten we de thans historische gedenkplaats (Gedenkstätte) Innerdeutsche Grenze Helmstedt/Marienborn, die gedurende ruim veertig jaar de grenscontroleplaats tussen de BRD en de DDR vormde. Hier werden jaarlijks tienduizenden grensgangers door Vopo's nauwgezet, soms tot op het blote vel, gecontroleerd. Thans kun je tijdens de openingsuren overal vrij in en uit lopen. De barakken en het interieur bleven intact bewaard en geven een realistische indruk.
In Wittenberg is het uiteraard alles Luther wat de klok slaat. Het oude centrum werd zorgvuldig
gerestaureerd. Daarnaast bezochten we ook het Bauhaus-museum in Dessau.

maandag 16 april 2018

maandag 2 april 2018

De Europese dimensie van het fascisme

Decennialang waren heel wat vakhistorici en medialieden de mening toegedaan dat het fascisme een nihilistische anti-beweging was zonder werkelijke ideologie en intellectuele stamboom. Met deze opvatting was het enigszins suspect om aan het fascisme al te veel aandacht te schenken. Zelfs kwam er geen antwoord op de voorhand liggende vraag: waarom bezat dan een zogenaamde beweging zonder idealen miljoenen bezielde aanhangers?
De laatste decennia (ongeveer sinds 1990) is hier gelukkig verandering in getreden. Er ontstond een nieuwe wetenschappelijk consensus: het fascisme was een revolutionaire ideologie en beweging met een utopisch einddoel. Deze nieuwe consensus maakte een verbreding en verdieping van het fascisme-onderzoek mogelijk.
Nu heeft men ook ontdekt dat er een Europese dimensie aan het fascisme en het nationaalsocialisme vastzaten. Onder kenners was dit gegeven al geruime tijd gemeengoed. Hierover verscheen alvast een eerste studie onder de titel Fascism, Liberalism and Europeanism in the Political Thought of Bertrand de Jouvenel and Alfred Fabre-Luce van de hand van Daniel Knegt, die hierop aan de Amsterdamse universiteit doctoreerde. Een Nederlandse vertaling van zijn boek ligt niet voor.
Knegt toont overtuigend aan dat het ideaal van een verenigd Europa en de fascistische gezindheid van zijn twee hoofdfiguren onlosmakelijk met elkaar verbonden waren. Stellig is deze vaker voorkomende ideologische verbinding tussen pan-Europese en revolutionaire-fascistische (ook bijvoorbeeld bij Anton Mussert en sir Oswald Mosley) opvattingen nog onvoldoende bestudeerd werd. Oprechte wetenschappers hebben ter zake nog flink wat werk te verrichten.
(NRC-Boeken, 30 maart 2018)